Karayoluyla Uluslararası Eşya Taşımacılığı Konvansiyonu İle İlgili Anlaşma (CMR)
Gerekçe
Malların karayoluyla ile nakline ait şartları standardize etmenin, bilhassa bu çeşit nakliyat için kullanılan belgeler ve taşıyıcının mesuliyeti bakımından faydalarını müdrik bulunnan AKİT TARAFLAR, şu husularda anlaşmışlardır.
Madde 1
1.İşbu Anlaşma, mukavelede belirtildiği üzere; tesellüm yeri ile teslim için ayrı tayin edilen iki yerin iki ayrı memlekette bulunduğu hallerde, ücret mukabilinde malların taşıt ile karadan nakline ait her mukaveleye şamildir.Bu memleketlerden en az bir tanesi akit memleket olmalıdır.Tarafların ikamet mahalli ve milliyeti bahis konusu değildir.
2.İş bu anlaşmanın tatbiki bakımından, "taşıt" tabiri 19 Eylül 1949 tarihli Yol Trafiği Anlaşması 4 ncü maddesinde tarif edilen motorlu taşıtlar, dizi halinde taşıtlar, römorklar ve yarım römorklar, anlamına gelir.
3.İşbu Anlaşma sahası dahiline giren taşıma, devletler, devlet müesseseleri veya teşekkülleri tarafından yapıldığı hallerde de uygulanır.
4.Aşağıdaki durumlarda Anlaşma uygulanmaz ;
(a) Milletlerarası posta anlaşmaları gereğince yapılan taşımalarda
(b) Cenaze nakillerinde
(c) Ev eşyası nakillerinde
5.Akif taraflar, iki veya birkaçı arasında yapacakları özel anlaşmalara işbu Anlaşmanın hükümlerini değiştirmemeyi kabul ederler.Ancak, Anlaşmayı sınır trafiğine uygulamamak veya tamamen kendi ülkelerine münhasır nakliye faaliyetlerinde mallar üzerinde hak iddia etmeye yarayan sevk mektubunun kullanılmasına müsade etmek gibi durumlar, bunun dışındadır.
Madde 2
1.Malları ihtiva eden taşıt, 14 ncü madde hükümlerinin uygulandığı haller dışında yolun bir kısmında deniz, demiryolu, nehir, kanal veya havayolyla mallar boşaltılmadan taşındığı takdirde dahi, İşbu Anlaşma nakliyatın bütünü için uygulanır. Ancak diğer taşıt vasıtaları ile yapılan taşımalarda vuku bulan kayıp, hasar veya gecikmelerin, karayolu taşıyıcısının bir fiil veya ihmalinden mütevellit olmayıp mallrın diğer taşıt vasıtasında taşınması sırasında ve sebebiyle meydana gelmiş olabileceği ispat edilirse, kara taşıyıcısının mesuliyeti işbu Anlaşmaya göre değil bahis konusu diğer taşıt vasıtası ile malların nakli için kanunen vaz'edilen şartlara uygun olarak, o taşıt vasıtası taşıyıcısı ile gönderen arasında bir mukavele yapılmış farzedilir ve o mukavelede derpiş edilmesi mutad olan hükümlere göre tayin edilir. Mamafih, vaz'edilmiş bu gibi şartlar mevcut olmadığı takdirde, karayolu taşıyıcısının mesuliyeti İşbu Anlaşmaya göre tayin edilir.
2.Şayet karayolu taşıyıcısı diğer taşıt vasıtaları ile de taşıma yapıyorsa mesuliyeti İşbu madde 1 nci paragrafı gereğince tayin edilir.Ancak bu takdirde, karayolu ve diğer taşıt vasıtaları ile taşıma yapan kimse, iki ayrı şahıs gibi muamele görür.
Fasıl II
TAŞIYICININ MESUL OLDUĞU ŞAHISLAR
Madde 3
İşbu Anlaşmanın uygulanması bakımından taşıyıcı, istihdam etiiği şahısların ve taşımanın yapılması için hizmetlerinden faydalandığı diğer kimselerin vazifelerinin ifası sırasında hareket ve ihmallerinden, sanki bu hareket ve ihmallerinden, sanki bu kareket ve ihmaller kendisine aitmiş gibi,mesul olacaktır.
Fasıl III
TAŞIMA MUKAVELESİNİN AKDEDİLMESİ VE UYGULANMASI
Madde 4
Taşıma mukavelesibir sevk mektubunun tanzimi ile teyid edilir.Bu mektubun bulunmaması usule aykırı oluşu veya kaybolması işbu Anlaşma hükümlerine tabi kalacak olan taşıma mukavelesinin mevcudiyeti veya muteberliğine tesir etmez
Madde 5
1.Sevk mektubu üç nüsha halinde tanzim olunarak gönderici ve taşıyıcı tarafından imzalanır.Sevk mektubunun tanzim edildiği memleketteki kanunlar müsade ettiği takdirde, bu izmalar matbaada basılabilir.Yahutta onların yerine gönderici ve taşıyıcının mühürleri kullanılır.Birinci suret göndericiye verilir.İkinici nüsha mallarla beraber gider.Üçüncü nüsha ise taşıyıcı tarafından muhafaza edilir.
2.Taşınacak malların başka taşıtlara yüklenmesi gerektiği, bunlar ayrı çeşit mallar olduğu veya ayrı partilere bölündüğü takdirde, göönderici veya taşıyıcı her çeşit yahutta her çeşit ve parti mal için ayrı bir sevk mektubu istemek hakkına haizdir
Madde 6
1.Sevk mektubu şu malümatı ihtiva edecektir.
(a) Sevk mektubunun tarihi ve tanzim mahalli,
(b) Göndericinin adı adresi,
(c) Taşıyıcının isim ve adresi,
(d) Malların tesellüm mahalli, tarihi ve teslim için tayin edilen yer,
(e) Malların gönderildiği şahsın isim ve adresi,
(f ) Malların mahiyetinin tarifi,ambalaj şekli ve tehlikeli mallar bahis konusu olduğunda bunların herkesce anlaşılacak şekilde tarifi,
(g) Kaç parçadan ibaret olduğu ve bunların özel marka ve sayılar,,ı
(h) Malların brüt ağırlığı veya başka şekilde ifade edilmiş miktarı,
(i ) Taşıma ücretleri (nakliye bedeli, ek masraflar, gümrük resimleri ve mukavelenmin akdinden teslime kadar yapılan diğer masraflar),
(j ) Gümrük ve diğer formalite için gerekli talimat,
(k) Aksine bir madde bulunmasına rağmen, taşımanın işbu Anlaşma hükümlerine tabi olduğuna dair not,
2.Gerekli durumlarda, sevk mektubu ayrıca şu bilgileri de ihtiva eder ;
(a) Aktarmaya müsade edilmediğine dair not,
(b) Göndericini ödemeyi tahhüt ettiği masraflar,
(c) Malın tesliminde yapılacak ödemeye ait masrafların miktarı
(d) Mal değerinin beyanı ve tesliminde özel faizi temsil eden miktar,
(e) Malların sigorta edilmesine dair göndericinin alıcıya vereceği talimat,
(f ) Taşımacının yapılması için mutabık kalınmış zaman süresi,
(g) Taşıyıcıya verilen belgelerin listesi,
3.Taraflar, faydalı addettikleri diğer hususları da sevk mektubuna dercedebilirler.
Madde 7
1.Gönderici, aşağıdaki husuları hatalı veya kifayetsiz oluşundan maruz kaldığı zarar ve hasar ve yaptığı masraflardan mesuldür.
(a) Madde 6, paragraf 1; (b) , (d) , (e) , (f) , (h) ve (j)'de belirtilen husular,
(b) Madde 6, paragraf 2'de belirtilen husular,
(c) Sevk mektubunun tanzim edilmesini sağlamak için veya daha başka husuların içinde dercedilmesi göndericinin vereceği her türlü diğer talimat,
2.Göndericinin talebi üzerine taşıyıcı işbu maddenin 1 nci paragrafında belirtilen husuları sevk mektubuna dercederse, aksi ispat edilmedikçe bunu gönderici namına yapmış addedilecektir.
3.Sevk mektubu madde 6, paragraf 1 (k) da belirtilen beyanı ihtiva etmezse taşıyıcı, bu ihmal yüzünden mallara tasarruf etmek hakkına haiz olan şahsın buı ihmalden dolayı maruz kaldığı zarar ve hasar ve yaptığı masraflardan mesuldür.
Madde 8
1.Malları teslim aldığı sırada, taşıyıcı şunları kontrol edecektir ;
(a) Parça sayısı ve bunların üzerindeki marka ve numaralar bakımından sevk mektubundaki beyanların doğruluğunu,
(b) Malların ve bunların ambalajlarının görünüşteki durumu,
2.Taşıyıcı, işbu maddenin 1 (a) paragrafında belirtilen beyanları kontrol etmek imkanlarından mahrum ise,sevk mektubuna itiraz kayıtlarını yazacak ve bunların mucip sebeplerini de zikredecektir. Aynı şekilde, malların ve mabalajların görünüşteki durumu ile ilgili itirazı kaydı sebeplerini de açıklayacaklaradır.Gönderici, sevk mektubunun da bu itiraz kayıtlarına bağlı kalacağını açıkça kabul etmiş olmadıkça, bunlar onu ilzam etmez.
3.Gönderici, malların gayrisafi ağırlığını veya bunların başka türlü ifade edilmiş miktarını kontrol etmesini taşıyıcıdan istemek hakkına haizdir.Ayrıca, parçaların muhteviyatının kontrol edilmesini de talep edebilir.Taşıyıcı kontrol masraflarını talep etmek hakkına haizdir.Kontrollerin neticeleri sevk mektubuna yazılır.
Madde 9
1.Sevk mektubu, taşıma mukavelesinin akdini, mukavelelerin şartlarını ve malların taşıyıcı tarafından tesellümünü, aksi sabit oluncaya kadar, ispatlayan belgedir.
2.Sevk mektubunda taşıyıcı tarafından dermeyan edilmiş ihtiraz kaydı mevcut değilse,aksi ispat edilmedikçe tesellümde malların ve ambalajlarının iyi durumda olduğu sayılarının, marka ve numaralarının sevk mektubunda yazılı olanlara uyduğu, farzolunur.
Madde 10
Göderici, şahıslara, malzemeye ve diğer mallara vaki olacak zarar, ziyan ve hasardan, malların kusurlu olarak ambalajlanmasından mütevellit masraflardan taşıyıcıya karşı mesuldür.Ancak malların tesellümünde kusur aşikar ise ve taşıyıcı tarafından biliniyorsa ve bu hususta bir ihtiraz kaydı dermeyan etmemiş ise bu hüküm sakıttır.
Madde 11
1.Malların tesliminden önce tamamlanması gereken gümrük ve diğer formalitelerin yerine getirilmesi içingönderici lüzumlu belgeleri sevk mektubuna iliştirilecek yahutta taşıyıcıya verecek ve talep ettiği diğer bilgileri kendisine temin edecektir.
2.Taşıyıcı bu belgelerle verilen malümatın doğruluğu ve kifayetini incelemek zorunda değildir. Gönderici bu gibi belgelerin bulunmaması, kifayetsiz veya usule aykırı oluşundan mütevellit zarar, ziyan ve hasardan, taşıyıcıya karşı mesuldür.ancak taşıyıcının hatası veya ihmali görülen durumlar bu hükmün dışındadır.
3.Sevk mektubunda belirtilen bu mektuba ekli veya kendilerine tevdi edilen belgelerin kaybından veya hatalı kullanılmasından doğacak neticelerden taşıyıcı, komisyoncu gibi aynı derecede mesuldür. Ancak taşıyıcının ödeyeceği tazminat, malların kaybı halinde ödenmesi gereken tazminatı geçemez.
Madde 12
1.Gönderici, bilhassa nakliyatı durdurmasını, teslimin yapılacağı mahalin değiştirmesini veya sevk mektubunda gösterilen alıcıdan başkasına teslim etmesini taşıyıcıdan talep etmek suretiyle mallara tasarruf etmek hakkına haizdir.
2.Sevk mektubunun ikinci nüshası alıcıya tevdi edildiği veya alıcı Madde 13. paragraf 1. de derpiş edildiği şekilde hakkını kullandığı zaman gönderici tasarruf hakkı ortadan kalkar.O andan itibaren taşıyıcı, alıcının emirlerine uyacaktır.
3.Bununla beraber gönderici tarafından sevk muktubuna o yol da bir şerh verilmiş ise, sevk mektubunun tanziminden itibaren tasarruf hakkı alıcıya aittir.
4.Tasarruf hakkını kullandığı sırada alıcı malların diğer bir şahsa teslimini ertelemiş ise, bu diğer şahıs başka alıcılar göstermek hakkına haiz değildir.
5.Tasarruf hakkını kullanma aşağıdaki şartlara tabidir;
(a) Gönderici veya işbu maddedinin 3 ncü paragrafında öngörülen durumda bu hakkı kullanmak isteyen alıcı, taşıyıcıya verilen yeni talimatın bulunduğu sevk mektubunu ibraz etmeli ve bu talimatı yerine getirmenin gerektirdiği bütün masraf, zarar ve ziyanı tanzim eylemelidir.
(b) Bu talimatın yerine getirilmesi onları yerine getirecek şahsın eline geçtiği anda mümkün olmalı ve ne taşıyıcının normal işlerine engel olmalı ne de gönderilen diğer malların gönderici veya alıcılarına zarar vermelidir.
(c) Bu talimat gönderilen malların bölünmesine yol açmamalıdır.
6.İşbu maddenin 5 (b) paragrafında öngörülen hükümlerden dolayı taşıyıcı aldığı talimatı yerine getirmezse, bu talimatı kendisine vermiş olan şahsa derhal bilgi verecektir.
7.İş bu maddede öngörülen şartlara göre verilen talimatı bir taşıyıcı yerine getirmemiş yahutta bunları sevk mektubu birinci nüshasını talep etmeden yerine getirmiş ise, bu olaydan meydana gelen zarar ve ziyan için talepte bulunmak hakkına haiz şahsa şarkı mesul olacaktır.
Madde 13
1.Malların teslimi için tesbit edilen yere varışından sonra alıcı, taşıyıcıdan makbuz mukabilinde kendisine sevk mektubunun ikinci nüshasını ve malların teslim edilmesinin istemek hakkına haizdir. Malların kaybolduğu tesbit edilir veya 19 ncu maddede öngörülen müddetin hitamından sonra vasıl olmazsa, taşıma mukavelesinden doğan hakları, alıcı kendi adına taşıyıcıya karşı kullanmak hakına haizdir.
2.İşbu maddenin 1 nci paragrafında kendisine bahşedilen haklardan faydalanan alıcı, sevk mektubundan hasıl olan masrafları ödemekle mükelleftir.Fakat bu konuda bir ihtilaf zuhur ettiği takdirde taşıyıcı, alıcı tarafından teminat gösterilmedikçe malları teslim etmeye mecbur değildir.
Madde 14
1.Mallar teslim mahalline varmadan önce, mukaveleyi sevk mektubunda öngörülen şartlara göre uygulamak, herhangi bir sebeple mümkün olmadığı takdirde taşıyıcı 12 nci madde gereğince malları tasarruf etmek hakkını hazi olan şahıstan talimat isteyecektir.
2.Bununla beraber, şartlar malların sevk mektubunda öngörülenlerden farklı bir şekilde taşımasına müsait ise ve taşıyıcı 12 nci madde hükümleri gereğince malları tasarruf etmek hakkında haiz şahıstan münasip bir zaman içinde talimat alamamışsa, malları tasarruf hakkına haiz kimsenin menfaatlerine en uygun görülen tedbirleri alacaktır.
Madde 15
1.Malların teslim mahaline varışından sonra şartlar bunların teslimini engellediği hallerde, taşıyıcı göndericiden talimat isteyecektir.Şayet alıcı malları kabul etmezse, gönderici sevk mektubunun birinci nüshasını ibraz etmeye mecbur olmadan bu malları tasarruf etmek hakkına haizdir.
2.Alıcı malları kabul etmemiş bile olsa, taşıyıcıya göndericiden hilatına gelmediği müddetçe bunların teslimini talep edebilir.
3.Alıcı, madde 12 paragraf 3 gereğince haklarını kullanarak, malların başka bir şahsa teslimine dair emir verdikten sonra, bunların teslimini engelleyici şartlar ortaya çıktığında, alıcı gönderici imiş ve diğer şahıs alıcı imiş gibi, işbu maddenin 1 ve 2 nci paragrafları uygulanır.
Madde 16
1.Taşıyıcı, talimat talebi dolayasıyla yaptığı masraflarla bu talimatı yerine getirmenin gerektirdiği masrafları geri almak hakkına haizdir.Ancak bu masrafların kendi kusur ve ihmali yüzünden yapılmamış olması gerekir
2.Madde 14, paragraf 1 de ve madde 15 de öngörülen durumlarda taşıyıcı, malları onları tasarruf etmek hakkına hazi olan şahsın hasebına derhal boşaltabilir.Bunun üzerine, taşıma işi sona ermiş addedilir. Ondan sonra taşıyıcı malları bu hakka haiz şahsın adına muhafaza eder. Mamafih bunları üçüncü bir şahsa tevdi edebilir.Bu takdirde, üçüncü şahsın şeçiminde tedbirli hareket etmek dışında hiç bir mesuliyet kalmaz. Sevk mektubu ile ilgili masraflarla diğer bütün masrafların tahakkuku devam eder.
3.Mallar çabuk bolzuna cinsten ise, veya durumları öyle gerektiyorsa yahutta depo masrafları malların değeri ile mütenasip değilse taşıyıcı, bu malları tasarruf etmek hakkına haiz şahıstan talimat beklemeden onları satabilir.Ayrıca münasip bir müddet geçtikten sonra bu malları tasarruf etmek hakkına haiz olan şahıstan, makul olarak ifa edebileceği aksine bir talimat almadıkça, başka durumlarda da malların satışına tevessül edebilir.
4.Eğer mallar işbu madde gereğince satılmış ise, satıştan elde edilen para, mallara ait masraflar çıktıktan sonra, bunları tasarruf etmek hakkına haiz olan şahsın emrine verilir.Şayet bu masraflar, satıştan elde edilen paradan fazla ise, taşıyıcı farkını tahsil etmek hakkına sahiptir.
5.Satış halinde takip edilecek usul, malların bulunduğu yerin kanun veya teammüllere göre tayin edilir.
Fasıl IV
TAŞIYICININ MESULİYETİ
Madde 17
1.Taşıyıcı, malları teslim aldığı andan teslim edinceye kadar, bunların tamamen veya kısmen kaybından ve vuku bulacak hasardan mesuldür.
2.Şayet kayıp, hasar ve gecikme talep sahibinin hatası veya ihmalinden, taşıyıcının hatasından değil de talep sahibinin verdiği talimattan, mallara has bir kusurdan yahutta taşıyıcının önlenmesine imkan olmayan durumlardan ileri geliyorsa, taşıyıcı mesuliyetten ibra edilir.
3.Taşıyıcı, taşımayı yapmak için kullandığı kusurlu taşıttan bu taşıtı kiraladığı şahsın yahutta vekili ve müstahdemlerinin hata veya ihmallerinden dolayı mesuliyetten ibra edilemez.
4.Madde 18 paragraf 2 ile 5'e tabi olmak üzere, kayıp veya hasar durumları aşağıda belirtilen şartların bir veya bir kaçının tabii neticesi olan özel risklerden meydana gelmiş ise taşıyıcı mesuliyetten ibra edilir:
(a) Kullanılmasında mutabık kalınmış ve sevk mektubunda açıkça belirtilmiş olduğu üzere, madeni levha ile kaplanmış açık taşıtlar kullanılması,
(b) Ambalajlanmadıkları veya fena ambalajlandıkları zaman, mahiyetleri icabı fire veren veya hasara uğrayan malların ambalajlanmaması yahutta hatalı ambalahlanmış olması,
(c) Malların gönderici, alıcı veya bunlar adına hareket eden şahıslar tarafından alınması, taşınması, yüklenmesi istif edilmesi veya boşaltılması
(ç) Bilhassa kırılma, paslanma, çürüme, kuruma, akma, normal fire yahutta güve ve haşerattan kısmen veya tamamen zarar görmeye maruz malların mahiyeti,
(d) Sandık veya paketlerin üzerindeki marka veya numaraların yetersiz veya hatalı oluşu,
(f) Canlı hayvan nakli,
Madde 18
1.Kayıp, hasar ve gecikmenin madde 17 paragraf 2 de öngörülen sebeplerden biri dolayısıyla meydana geldiği ispat etmek taşıyıcıya düşer.
2.Taşıyıcı, durumun şartları bakımından kayıp veya hasarın madde 17 paragraf 4'de öngörülen özel risklere atfedeilebileceğini tesbit ettiğinde, bunların bu sebeplerden ileri geldiği kabul edilir. Hak iddia eden kimse, kayıp veya zararın bu risklere kısmen veya tamamen atfedilmeyeceğini ispat etmek hakkına haizdir.
3.Anormal bir noksanlık veya sandık yahutta paketlerden biri kaybolduğu takdirde, kayıp veya hasarın madde 17 paragraf 4 (a) 'da öngörülen durumlardan ileri geldiği farazisine dayanan hüküm uygulanmaz.
4.Şayet taşıma, malları sıcağa, soğuğa, ısı derecesindeki değişmelere ve rutubete karşı koruyacak şekilde teçhiz edilmiş taşıtlarda yapılıyorsa, taşıyıcı madde 17 paragraf 4 (d) 'deki avantajdan faydanalanmayı talep edemez.Ancak bu çeşit teçhizatın seçilmesi ve kullanılması ile ilgili olarak kendisine düşen tedbirleri aldığını ve verilen özel talimata uyduğunun ispat ederse, böyle bir talepte bulunabilir.
5.Taşıyıcı, durumla ilgili olarak kendisine düşen bütün tedbirleri aldığını ve verilen özel talimata uyduğunu ispat etmedikçe, madde 17 paragraf 4 (f) 'deki avantajdan faydalanmayı talep edemez.
Madde 19
Mallar kararlaştırılan zaman süresi içinde teslim edilmemiş ise veya kararlaştırılmış zaman süresi olmadığı hallerde, taşımanın normal süresi ve bilhassa kısmi yüklerde tam yükü bir araya getirmek için gerekli zaman çalışkan bir taşıyıcıya makul olarak verilecek bir zamanı aşıyorsa, teslimde gecikme var demektir.
Madde 20
1.Kararlaştırılan zaman süresinin sona ermesini müteakip 30 gün içinde veya kararlaştırılan zaman süresi yoksa, taşıyıcının malları teslim almasından sonra 60 gün içinde malların teslim edilmemiş olması, bunların kaybolduğuna kesin bir delil teşkil edecek ve bunun üzerine, hak sahibi bunlarıkaybolmuş farzedecektir.
2.Kaybolan eşya mukabilinde tazminatını aldıktan sonra hak sahibi yazı ile müracaat ederek, tazminatın ödenmesini takip eden sene içinde mallar bulunduğu takdirde kendisine bilgi verilmesini isteyebilir.Bu müracatının aldığı kendisine yazı ile bildirilir.
3.Hak sahibi, kendisine bilgi verilmesini takip eden 30 gün içinde, sevk mektubunda gösterilen ücretleri ödemesi karşılığında malların kendisine teslim edilmesini talep edebilir.Fakat madde 23 ve uygulanabildiği takdirde madde 26'da belirtilen teslimattaki gecikmeler için tazminat istemek hakkı mahfuzdur.
4.Paragraf 3^de öngörülen 30 gün içinde 2 nci paragrafta belirtilen talebin yapılmaması veya talimatın verilmemesi halinde yahutta tazminatın ödenmesinden sonra mallar bir yıldan fazla bir zaman geçmeden bulunmadığı takdirde taşıyıcı, bunları bulundukları memleketteki kanunlara göre tasarruf eder.
Madde 21
Şayet mallar, taşıma mukavelesi gereğince tahsil edilmesi icabeden malın teslimindeki ödeme yapılmadan alıcıya teslim edilmiş ise, taşıyıcı göndericiye tazminat ödemekle mükelleftir.Bu tazminat göndericinin alıcı aleyhine dava açmak hakkını haleldar etmemek şartıyla, adı geçen ödemenin miktarını aşamaz.
Madde 22
1.Gönderici taşıyıcıya tehlikeli mallar tevdi ettiğinde kendisine tehlikenin gerçek mahiyetini bildirir ve gerekiyorsa alınacak tedbirleri belirtir.Şayet bu malümat sevk mektubuna dercedilmemiş ise, bu malları taşımanın teşkil ettiği tehlikenin gerçek mahiyetini taşıyıcının bildiğini başka yollarla ispat etmek göndericiye veya alıcıya düşer.
2.Bu maddenin 1 nci paragrafında belirtilen durumlarda, taşıyıcının tehlikeli olduğunu bilmediği tehlikeli mallar, taşıyıcı tarafından hyerhangi bir zaman veya yere boşaltılabilir, imha edilebilir veya tazminat talep etmeksizin zararsız hale getirilebilir.Bundan başka, gönderici bu çeşit malların taşınmak üzere tevdiinden veya taşınmasından mütevellit bütün masraflarla zarar ve ziytandan mesuldür.
Madde 23
1.İşbu anlaşmanın hükümleri gereğince bir taşıyıcı, malların kısmen veya tamamen kaybından dolayı tazminat ödemekle mükellef tutulduğundan, bu tazminatın malların taşınmak üzere kabul edildiği yer ve zamanki kıymetine hesaplanır.
2.Malların kıymeti, ticaret borsası fiyatına göre tesbit edilir.Eğer böyle bir fiyat yoksa, cari piyasa fiyatlarına göre bir tesbit yapılır.Eğer ne ticaret borsası fiyatı ne de cari piyasa fiyatı mecut değilse, tesbit aynı cins ve kalitedeki malların normal kıymetine göre yapılır.
3.Bununla beraber, tazminat, eksik brüt ağırlığın kilogramı başına hesabın 8,33 birimini aşmayacaktır.
(a) Bu anlaşmada belirtilen hesap birirmi, Uluslararası Para Fonu'nda tarif edildiği şekildeki Özel Çekiş Hakkı'dır. Bu anlaşmanın 3 sayılı fıkrada belirtilen meblağ, olayla ilgilenen mahkemenin bulunduğu devletin ulusal, parasına, karar tarihinde veya taraflar arasında mutabık kalınan tarihte cari kur değeri üzerinden tahvil edilecektir.Özel Çekiş hakkı için uygulanacak, uluslararası Para Fonuna üye olan bir devletin ulusal parasının değeri, Uluslararası Para Fonu tarafından kendi muamele ve işlemleri için anılan tarihte geçerli, değerlendirme yöntemine uygun olarak hesaplanacaktır.Özel Çekiş hakkı uygulamalrı için, Uluslararası Para Fonuna üye olmayan bir devletin ulusal parasının değeri, o devlet tarafından tayin edilecek şekle göre hesaplanacaktır.
(b) Bununla beraber, Uluslararası Para Fonuna üye olmayan ve kanunları, bu maddenin (a) fıkrasında belirtilen hükümlerin uygulanmasına müsait olmayan bir devlet, CMR'nin Protokolunu onaylaması ve ona dahil olması trihinde veya bunu müteakip herhangi bir zamanda, topraklarında uygulanacak, bu maddenin 3 sayılı fıkrasında belirtilen yükümlülküğe ait sınırın 25 parasal birim olacağını beyan edebilir.Bu fıkrada sözü edilen parasal birim, 900 ayar altının 10/31 gram'ına tekabül eder.Bu fıkrada belirtilen meblağın ulusal paraya tahvili, ilgili devletin kanunlarına uygun şekilde yerine getirilecektir.
(c) Bu maddenin (a) fıkrasının son cümlesinde belirtilen hesaplama ile bu maddenin (b) fıkrasında sözü edilen tahvil, bu fıkralarda hesap birimi olarak ifade edildiği şekliyle bu7 maddenin 3 sayılı fıkrasının meblağı için, devletin ulusal parası üzerinden, mümkün olduğu kadar gerçek değeri ifade edecek şekilde yerine getirilecektir.CMR'ye eklenen protokolun3 sayılı maddesinde sözü edilen bir belgenin tevdii edilmesindee ve de bu maddenin a veya b fıkralarında herhangi bir değişikliğin yapılması halinde devletler, Birleşmiş Milletlerin Genel Sekreterine, duruma göre maddenin (a) fıkrası uyarınca yapılan hesaplanma şeklini veya bu maddenin (b) fıkrasına uygun olarak yapılan tahvil sonucu bildirecektir.
4.Malların taşınması dolayısıyla ödenen taşıma ücreti, gümrük resimleri ve diğer masraflarda malların tamamen keybedilmesi tamamen ödenir.Kısmen kaybolma halinde ise, duçar olunan zarar nisbetinde ödeme yapılır.Bunlar dışında başka tazminat ödenmez.Gecikme halinde hak sahibi zarar ve ziyanın bundan ileri geldiğini ispat ederse, taşıyıcı bu zarar ve ziyan için, taşıma ücretini geçmemek üzere, tazminat öder.
5.Madde 24 ve 26 gereğince ancak malların değeri veya teslim süresi için ödenecek özel faiz bahis konusu olduğu beyan edilmişse daha yüksek tazminat talep edilebilir.
Madde 24
Gönderici, mutabık kalınacak bir munzam ücret mukabilinde, sevk mektubunda madde 23, paragraf 3'te belirtilen haddi aşan bir değer beyan edilebilir.Bu takdirde beyan edilen değer bu haddin yerine geçer.
Madde 25
1.Zarar ve ziyan vukuunda taşıyıcı, malların madde 23, paragraf 1,2 ve 4 gereğince tesbit edilen değerine göre hesaplanmış kıymetten düşme karşılığı olan bedeli öder.
2.Mamafih tazminat, şu miktarları aşamaz ;
(a) Eğer sevkedilen malların hepsi hasara uğramışl ise, hepsi kaybolduğunda ödenmesi gereken hasar.
(b) Eğer sevk edilen malların bir kısmı hasara uğramış ise, eksilen kısım için ödenmesi gereken miktar.
Madde 26
1.Kaybolma, hasar veya kararlaştırılan zaman süresinin aşılması halinde gönderici, tayin edilecek bir munzam ücret ödenmesi karşılığında, teslim süresi için ödenecek özel faizin miktarını tayin eder ve bunu sevk mektubunu yazar.
2.Teslim süresi için özel bir faiz ödeneceği beyan edilmişse, 23, 24 ve 25 nci maddelerde öngörülen tazminattan ayrı olarak, ispat edilen fazla zarar ve ziyan için beyan edilen miktara kadar tazminat talep edilebilir.
Madde 27
1.Hak sahibi, ödenecek tazminat için faiz talep edebilir.Yılda %5 üzerinden hesap edilecek bu faiz, ödeme talebinin yazılı olarak taşıyıcıya gönderildiği tarihten itibaren tahakkuk ettirilir.Böyle bir talepte bulunulmamış ise, tahakkuk, dava açtığı tarihten itibaren yapılır.
2.Tazminatın hesaplanmasına esas teşkil eden unsurlar, ödemenin talep edildiği memleketin parası ile ifade edilmediği zaman, bahis konusu tazminatın o memleket parasına çevrilmesi, ödemenin yapılacağı gün ve yerde uygulanan kura göre olacaktır.
Madde 28
1.Yürürlükte olan kanuna göre, bu anlaşmaya göre yapılan taşınmadan meydana gelen zarar ve ziyan veya gecikme, mukavele dışı bir talebe yol açtığı hallerde taşıyıcı, mesuliyetini hariç tutan veya ödeyeceği tazminatı tesbit yahutta tahdit eden işbu anlaşma hükümlerinden faydalanabilir.
2.Madde 23'de belirtilen şartlara göre, taşıyıcının mesul olduğu şahıslardan birinin zarar ve ziyan veya gecikmeden dolayı mukavele dışı mesuliyeti bahis konusu olduğu hallerde, bu şahıs taşıyıcının mesuliyeti bahis konusu olduğu hallerde, bu şahıs taşıyıcının mesuliyetini hariç tutan veya ödeyeceği tazminatı tesbit yahutta tahdit eden anlaşma hükümlerinden faydalanabilir.
Madde 29
1.Hasar, taşıyıcının kendi fena hareketinden veya davaya bakan mahkemelerin kararı ile kasdi fena harekete muadil addedilen kusurundan ileri gelmiş ise taşıyıcı, mesuliyetini hariç tutan veya tahdit eden yahutta ispat yükünü karşı tarafa yükleyen işbu maddenin hükümlerinden faydalanamaz.
2.Kasdi fena hareket veya kusur taşıyıcının vekil veya müsdahdemleri tarafından yahutta nakliye işinde kullandığı başka şahıslar tarafından vazifelerini ifa sırasında işlenmiş ise, aynı hüküm uygulanır.Bundan başka böyle bir durunda adı geçen vekiller, müsdahdemler ve diğer şahıslar, şahsi mesuliyetleri bakımından 1 nci paragrafta belirtilen bu faslın hükümlerinden faydalanamazlar.
Fasıl V
TALEP VE DAVALAR
Madde 30
1.Alıcı, taşıyıcı ile beraber durumlarını kontrol etmeden, veya zarar ve ziyan hasarın açıkça görüldüğü hallerde teslim anında veya açıkça görülmediği hallerde teslimden yedi gün içinde (pazar günleri ve resmi tatiller hariç) durumu kendisine bildirmeden malları tesellüm ederse bu husus onun malları sevk mektubunda tarif edildiği şekilde alındığına delil teşkil edecektir.Açıkça gözükmeyen zarar ve ziyan veya hasarlarda bildirme yazılı olarak yapılacaktır.
2.Mallar alıcı ve taşıyıcı tarafından kontrol edildikten sonra, bu kontrolun neticesi ile tezat teşkil eden deliller ancak açıkça görülmeyen zarar, ziyan ve hasarlar için kabul olunabilir.Ancak bunun için alıcının kontroldan sonra yedi gün içinde (pazar günleri ve resmi tatiller hariç) durumu yazılı olarak taşıyıcıya bildirmiş olması şarttır.
3.Mallar alıcının tasarrufuna tevdi edildiği tarinten 21 gün içinde durum yazılı olarak taşıyıcıya bildirilmemiş ise, teslimdeki gecikmeler için tazminat ödenmez.
4.İşbu maddede öngörülen zaman sürelerini hesap ederken duruma göre teslim tarihi, kontrol tarihi veya malların alıcı emine tevdi edildiği tarih, sayılamayacaktır.
5.Gerekli tetkik ve kontroları yapmak için taşıyıcı ve alıcı birbirlerine makul olan her kolaylığı göstereceklerdir.
Madde 31
1.İşbu anlaşmaya göre yapılan taşımalardan ortaya çıkan davarlarda, davacı taraflar arasında anlaşma ile tayin edilmiş, akit taraf memleketleri mahkemelerinde dava açabilir. Ayrıca şu memleketler mahkemelerinde de dava açılabilir.
(a) Davalının ikamet ettiği veya delaleti ile taşıma mukavelesinin akdedildiği esas iş yerinin, şubesini yahutta acentesinin bulunduğu yerlerde.
(b) Taşıyıcının malları tesellüm ettiği veya teslim mahalli olarak gösterilen yerlerde.Başka mehkemelerde dava açılamaz.
2.İşbu maddenin 1 nci paragrafı ile ilgili olarak bir dava, yine aynı paragrafa göre yetkili olan bir mahkemede görülmekte ise veya böyle bir mahkeme tarafından bir taleple ilgili olarak karar verilmişse, aynı sebeplerle aynı taraflar arasında yeni bir dava açılamaz. Ancak, ilk davanın açıldığı memleketteki mahkemenin kararı, yeni davanın açıldığı memlekette kabili infaz değilse, bu hüküm uygulanamaz.
3.Bir akit memleketteki bir mahkemenin 1 nci paragrafta bahsi geçen bir dava ile ilgili olarak verdiği karar, o memlekette kabili infaz ise, ilgili memleketteki gerekli formaliteler tamamlanır tamamlanmaz, diğer akit devletlerin her birine de kabili infaz olacaktır.Bu formaliteler davanın yeniden görülmesine müsaade edemez.
4.İşbu maddenin 3 ncü paragrafındaki hükümler mütenakız kararlara, gıyaben verilen kararlara ve mehkeme emriyle yapılan ödemelere uygulanır.Fakat ara kararlarına veya talebi tamamen veya kısmen reddedilen davacıya masraflara ileveten yüklenen tazminatlara uygulanmaz.
5.İşbu anlaşma gereğince yapılan taşımalardan mütevellit davalarda, akit memleketlerde ikamet eden veya iş yerleri ve bu memleketlerde dolan akit memleketler vatandaşlarından masraflara karşılık teminat talep edilmez.
Madde 32
1.İşbu anlaşma gereğince yapılan taşımalardan mütevellit davaların bir yıl içinde açılması gerekir. Ancak, kasdi fena hareket veya mahkeme tarafından kasdi fena hareket addedilen kusurlarda, bu süre üç yıldır ve şu tarihlerde başlar ;
(a) Teslimde kısmi kayıp, hasar veya gecikmelerde, teslim tarihinden itibaren,
(b) Tam kayıplarda, kararlaştırılan zaman süresi bitiminden 30 gün sonra, kararlaştırılmış zaman süresi yoksa, malların taşıyıcı tarafından tesellüm edildiği tarihten 60 gün sonra,
(c) Bütün diğer durumlarda, taşıma anlaşmalarının aktedildiği tarihten üç ay sonra,Zaman süresinin başladığı gün sayılmaz.
2.Yazılı bir talep, taşıyıcı bunu yazılı bildiri ile reddedip, ona ilişik belgeleri iade edinceye kadar, zaman süresini talik eder.Talebin bir kısmı kabul edildiği takdirde zaman süresi, yalnız hala ihtilaf konusu olan talep için tekrar devam etmeye başlar. Talebin alındığını, cevap verildiğini ve belgelerin gönderildiğini aspat etmek, bu durumlara güvenen taraflara aittir.Aynı maksatla yapılan başka talepler için zaman süresi talik edilemez.
3.Yukarıdaki 2 nci paragraf hükümlerine tabi olarak zaman süresinin uzatılması, davaya bakan mahkemenin kararına göre düzenlenir.Bu karar aynı zamanda yeniden dava açma haklarını da düzenler.
4.Zaman aşımı ile sakıt olan dava açma hakkı, mukabil talep veya vereceği alacağına sayışma yoluyla kullanılmaz.
Madde 33
Taşıma mukavelesi, bir mahkeme heyetine yetki veren bir madde ihtiva edebilir.Ancak bu karar tahkim heyetinin işbu anlaşmayı uygulamasını derpiş etmelidir.
Fasıl VI
MÜTESELSİL TAŞIYICILAR TARAFINDAN YAPILAN TAŞIMALARLA İLGİLİ HÜKÜMLER
Madde 34
Tek bir mukavele tarafından düzenlenen taşıma, müteselsil karayolu taşıyıcıları tarafından yapıldığı takdirde, her biri tüm taşımanın yapılmasından mesuldür.İkinci taşıyıcı ile onu takip eden taşıyıcılar, malları ve sevk mektubunu kabul etmiş dolayısıyle ve sevk mektubundaki şartlar gereğince mukaveleye katılmış olurlar.
Madde 35
1.Malları bir önceki taşıyıcıdan kabul eden taşıyıcı, kandisine imzalı ve tarihli bir makbuz verir.İsmini de sevk mektubunun ikinci nüshasına yazar.Gerekirse, sevk mektubu ve makbuza madde 8 paragraf 2 derpiş edilen itiraz kaydını yazar.
2.Müteselsil taşıyıcılar arasındaki münasebetlere madde 9 hükümleri uygulanır.
Madde 36
Aynı taşıma mukavelesine müstenit bir taleple ilgili olarak açılan bir davada ileri sürülen bir mukabil talep veya vereceğini alacağına sayışma halleri hariç olmak üzere, kayıp, hasar veya gecikme mesuliyeti ile ilgili davalar ancak birinci taşıyıcı, sonuncu taşıyıcı veya kayıp, hasar veya gecikmenin vuku bulduğu sırada taşıma işini yapmakta olan taşıyıcı aleyhine açılabilir.Bu taşıyıcılardan birkaçı aleyhine aynı zamanda dava açılması mümkündür.
Madde 37
Bu anlaşma hükümleri gereğince tazminat ödenmiş olan taşıyıcı, bu tazminat üzerinden ödediği faiz ve yaptığı masraflarla birlikte tazminatı, taşımaya iştirak etmiş olanlardan şu şartlara göre geri almak hakkına haizdir.
(a) Zarar, ziyan veya hasardan mesul olan taşıyıcı, ister kendisi ister başka bir taşıyıcı tarafından ödensin, tazminatı tek başına yüklemek zorundadır.
(b) Zarar, ziyan veya hasar iki veya daha fazla taşıyıcının fiilinden ileri geldiği zaman, bunlardan herbiri mesuliyettki hissesi nisbetinde bir meblağ ödenecek taşıma ücreti nisbetinde olacaktır.
(c) Zarar, ziyan ve hasar için mesuliyetin hangi taşıyıcıya atfedileceği tayin edilmezse, tazminat tutarı (b) fıkrasında öngörüldüğü üzere, bütün taşıyıcılar arasında paylaştırılacaktır.
Madde 38
Taşıyıcılardan biri borçlarını ödemeyecek durumda ise, ödemesi gereken tazminat payı, taşıma karşılığında alacakları ücretler nisbetinde diğer taşıyıcılar arasında taksim edilecektir.
Madde 39
1.Dava ile ilgili tebligat yapıldıktan ve kendisine müdaafa hakkı verildikten sonra, tazminatın miktarı mahkeme kararı ile tayin edilmiş ise, 37 ve 38 nci maddeler gereğince bir talep karşısında kalan bir taşıyıcı, bu talebi yapan taşıyıcının yaptığı ödemenin yarinde olup olmadığını tartışma konusu yapamaz.
2.Parasını geri almak hakkını mahkeme yoluyla elde etmek isteyen taşıyıcı, ilgili taşıyıcının birinin ikamet ettiği esas iş yerinin veya şubesinin bulunduğu memleketin yetkili mahkemesine müraacat edebilir.İlgili bütün taşıyıcılar aynı davada davalı olarak gösterilebilir.
3.37 ve 38 nci maddelerde öngörülen davalarla ilgili olarak verilecek kararlarda madde 31, paragraf 3 ve 4 hükümleri uygulanır.
4.Taşıyıcılar arasındaki davalara made 32 hükümleri uygulanır.Mamafih mürürü zaman müddeti ya işbu anlaşma gereğince ödenmesi gereken tazminatın mikatraını tayin eden nihai mahkeme kararı tarihinden yahutta, böyle bir karar yoksa, ödeme tarihinden itibareb başlar.
Madde 40
Taşıyıcılar 37 ve 38 nci maddelerde vazedilenler dışında kendi aralarında tesbit edecekleri hükümler üzerinde anlaşabilirler.
Fasıl VII
ANLAŞMAYA AYKIRI ŞARTLARIN HÜKÜMSÜZLÜĞÜ
Madde 41
1.Madde 40 hükümlerine tabi olmak üzere, işbu anlaşma hükümleri doğrudan doğruya veya dolayısıyle ihlal eden her türlü şart hükümsüzdür.Böyle bir şartın hükümsüzlüğü, mukavelenin diğer hükümlerinin hükümsüzlüğünü istilzam etmez.
2.Bilhassa, taşıyıcının mallara ait sigortadan menfaat sağlaması veya ispat mükellefiyetinin değiştirilmesi gibi maddeler hükümsüzdür.
Fasıl VIII
NİHAİ HÜKÜMLER
Madde 42
1.İşbu protokol, anlaşmaya imzasını koymuş olan veya bu anlaşmaya yeni katılan ve de Avrupa Ekonomik Komisyonu üyesi olan veya anılan komisyonun referans şartlarınas ait 8 sayılı fıkra tahtında istişari sıfatla kabul edilmiş devletlerin imzasına açılacaktır.
2.İşbu protokol, anlaşmaya taraf olup bu maddenin 1 sayılı fıkrasında atıf yapılan devletlerin herhangi birinin iştirakine açık tutulacaktır.
3.Anlaşmaya taraf olup, işbu komisyonun referans şartlarının 11 sayılı fıkrası uyarınca Avrupa Ekonomik Komisyonun bazı faaliyetlerine iştirak eden devletler, bu protokolde, yürürlüğe girmesinden sonra iştirak etmek suretiyle bu protokolün akit tarafları haline gelebilirler.
4.İşbu protokol, Cenevre'de 1 Eylül 1978 tarihinden 31 Ağustos 1979 tarihine kadar (bu son gün dahil olmak üzere), imzaya açık tutulacaktır.Bu tarihi müteakip, bu protokol katılıma açık tutulacaktır.
5.Bu protokol, ilgili devletlerin anlaşmayı tasdik et mesinden veya ona iştirak etmesinden sonra onay işlemine tabi tutulacaktır.
6.Tasdik veya iştirak, bir belgenin Birleşmiş Milletlerin Genel Sekreteri nezdinde tevdi edilmesiyle kesinlik kazanmış olacaktır.
7.Tüm akit taraflarla ilgili olarak işbu protokole ait bir tadil maddesinin yürürlüğe girmesinden veya tüm akit taraflarla ilgili olarak, tadilatın yürürlüğe girmesi için gerekli tüm işlemlerin tamamlanmasından sonra, bir tasdik veya iştirak belgenin tevdi edilmesi, tadil maddesi ile değişikliğe uğrayan protokol için müracaat edilmiş olarak addedilecektir.
Madde 43
1.İşbu protokol bu protokol'un 3 sayılı maddesinin 1 ve 2 sayılı fıkrasında belirtilen devletlerden beşinin kendi tasdik veya iştirak belgelerini tevdi tarihini takip eden doksanıncı günde yürürlüğe girmiş olacaktır.
2.Beş devletin kendi onay ve iştirak belgelerini tevdi ettikten sonra bu protokolu onaylayan veya ona iştirak eden herhangi bir devlet için, bu protokol, anılan devletin kendi onay veya iştirak belgesini tevdi ettiği tarihi takip eden doksanıncı günde yürürlüğe girmiş olacatır.
Madde 44
1.Herhangi bir akit taraf, bu hususu Birleşmiş Milletlerin Genel Sekreterliğine tebliğ etmek suretiyle, bu protokolü feshedebilir.
2.Bu fesih, fesih ihbarının Genel Sekreter tarafından nalınması tarihinden on iki ay sonra yürürlüğe girer.
3.Anlaşmaya taraf olmaktan çıkan herhangi bir akit taraf, aynı tarihte, işbu protokole taraf olmaktan çıkacaktır.
Madde 45
İşbu protokolun meriyete geçirilmesinden sonra, fesihler dolayısıyla akit taraf adedinin beşten aşağıya düşmesi halinde, bu protokol, bu kabil fehislerin sonuncusunun tarihinden itibaren yürürlükten kalkmış olacaktır.Ayrıca, anlaşmanın meriyetten kaldığı tarihten itibaren protokol de meriyetten kalkmış olacaktır.
Madde 46
1.Herhangi bir devlet, onay veya iştirak belgesini tevdi ettiğinde veya bunu müteakip herhangi bir zamanda, Birleşmiş Milletlerin Genel Sekreterine göndereceği bir tebliğ ile, uluslararası ilişkiler yönünden sorumlu olduğu ve de haklarında Anlaşmanın 46 sayılı maddesi uyarınca bir beyanda bulunmuş olduğu ülkelerin tamamını veya bunların herhangi birini kapsayacağını beyan edebilir. Bu protokol, tebliğde belirtilen ülke ve ülkelere, bu tebliğin Genel Sekreter tarafından alınmasının doksanıncı gününden veya bu tarihte protokolun henüz yürürlüğe girmemesi halinde, yürürlüğe giriş tarihinden itibaren teşmil edilmiş olacaktır.
2.Bir üstteki fıkra tahtında, işbu protokolun uluslararası ilişkiler yönünden sorumlu olduğu herhangi bir ülkeye teşmili ile ilgili olarak beyanda bulunmuş olan herhangi bir devlet, yukarıdaki 5 sayılı maddenin hükümleri uyarınca, anılan ülke ile ilgili olarak işbu protokolu ayrı olarak feshedebilir.
Madde 47
İşbu protokolun yorumlanması veya uygulanması ile ilgili olarak iki veya daha fazla taraf arasında, tarafların müzakere yolu ile veya başka bir yoldan halletmeye muvafak olamadığı herhangi bir ihtilafın zuhuru halinde, bu ihtilaf , ilgili akit tarafların herhangi birinin talebi üzerine, halli için Uluslararası Adalet Mahkemesine götürülebilir.
Madde 48
1.Herhangi bir akit taraf , bu protokolun imzalanması, onaylanması veya buna iştirak edilmesi anında, Birleşmiş Milletlerin Genel Sekreterine gönderilecek bir tebliğ marifetiyle, kandisini işbu protokolun 47 sayılı maddesi ile bağla telakki etmediğini beyan edebilir.Diğer akif taraflar, bu kabil bir ihtirazı kayıt düşen herhangi bir akit tarafla ilgili olarak, bu protokolun 47 sayılı maddesi ile bağlı olmayacaktır.
2.Bu maddenin 1 sayılı fıkrasında belirtilen beyan, Birleşmiş Milletlerin Genel Sekreterine gönderilecek bir tebliğe herhangi bir zamanda geri çekilebilir.
3.Bu protokol için herhangi diğer bir itirazi kaydın düşülmesine müsade edilmeyecektir.
Madde 49
1.İşbu protokolun üç yıl süre ile yürürlükte kalmasından sonra, herhangi bir akit taraf, Birleşmiş Milletlerin Genel Sekreterine göndereceği bir tebliğ ile, bu protokolun tekrar gözden geçirilmesi amacıyla bir konferansın düzenlenmesini talep edebilir.Genel Sekreter tüm akit tarafları bu talepten haberdar edecek ve Genel Sekreter tarafından yapılan tebliği takip eden dört aylık bir süre içinde, akit tarafların dörtte birinden az olmayan bir sayıda, bu talebe iştirak ettiğini kendisine bildirmesi halinde, Genel Sekreter tarafından, işbu protokolun gözden geçirilmesi amacıyla bir konferans düzenlenecektir.
2.Bie evvelki fıkra uyarınca bir konferansın düzenlenmesi durumunda, Genel Sekreter tüm akit tarafları tebliğ edecek ve üç aylık bir süre içinde konferansın tetkik etmöesini arzuladıkları önerilerini tevdi etmeye onları davet edecektir.Genel Sekreter, konferansın geçici gündemi ile bu kabil önerilerin metinlerini, konferansın düzenleneceği tarihten en az üç ay evvelinde tüm akit taraflara göndercektir. Genel Sekreter, işbu maddeye uygun olarak toplanan herhangi bir konferansta, 3 sayılı maddenin 1 ve 2 sayılı fıkralarında belirtilen tüm devletlerle işbu protokolun 3 sayılı maddesinin 3 sayılı fıkrası altında akit taraf haline gelen devletleri davet edecektir.
Madde 50
49 sayılı maddede öngörülen tebliğlere ilaveten, Birleşmiş Milletlerin Genel Sekreteri, işbu protokolun 3 sayılı maddesinin 1 ve 2 sayılı fıkralarında atıf yapılan devletleri ve bu protokolun 3 sayılı maddesinin 3 sayılı fıkrası tahtında akit taraflar halinde gelen devletleri aşağıdakilerden haberdar edecektir.
(a) 3 sayılı madde altında yapılan onay ve iştirak işlemleri ;
(b) 4 sayılı maddeye uygun olarak, işbu protokolun yürürlüğe giriş tarihleri;
(c) 2 sayılı maddenin (2) sayılı fıkrası altında alınmış olan tebliğler;
(d) 5 sayılı madde altında yapılan tesihler;
(e) 6 sayılı madde altında iş bu protokolun feshedilmesi
(f) 7 sayılı madde uyarınca alınmış olan tebliğler;
(g) 9 sayılı maddenin 1 ve 2 sayılı fıkralarına uygun olarak alınmış olan beyanlar ve tebliğler.
Madde 51
31 Ağustos 1979 tarihinden sonra işbu protokolun aslı Birleşmiş Milletlerin Genel Sekreterine tevdi edilecek ve kendisi bu aslın tasdik edilmiş suretlerini bu protokolun 3 sayılı maddesinin 1, 2 ve 3 sayılı fıkralarında belirtilen devletlerin herbirine gönderilecektir.
Cenevre'de 1978 yılının Temmuz ayının beşinci gününde, herbiri geçerli olmak üzere İngilizce ve Fransızca lisanlarında tek nüsha halinde düzenlenmiştir.
İŞNU HUSUSUN ŞEHADETİ ZIMNINDA, konu ile ilgili olarak tam yetkiye sahip olan, aşağıda imzası bulunan kişiler işbu protokolu ............................................... adına imzalamışlardır.
